TEKNOLOJİ VE TASARIM DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI'NIN UYGULANIŞINA YÖNELİK AÇIKLAMALAR
Bilindiği gibi Teknoloji ve Tasarım Dersi Öğretim Programı Talim ve Terbiye Kurulunun 21.03.2006 tarih ve 24 sayılı Kararı ile 2006-2007 Öğretim Yılından itibaren ilköğretim 6, 7 ve 8. sınıflarda uygulanmak üzere kabul edilmiştir. Aynı Kararla iş eğitimi dersi 2006-2007 öğretim yılından itibaren uygulamadan kaldırılmıştır. İlgili Kurul Kararı Nisan 2006 tarih ve 2583 sayıl Tebliğler Dergisi'nde yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Söz konusu dersin öğretim programı 2006-2007 öğretim yılından itibaren 6, 7 ve 8. sınıflarda uygulanmaya başlanmıştır.www.mustafaeryigit.com hizmetidir.
İlgili Kurul Kararı teknoloji ve tasarım dersinde öğretmenlerin kullanması amacıyla Bakanlıkça kılavuz kitap hazırlanmasını öngörmüş, söz konusu Karar doğrultusunda öğretmen kılavuz kitap hazırlanarak 2006-2007 öğretim yılı başında dağıtılmıştır.
Başkanlığımıza ulaşan bilgiler ve seminer çalışmalarında ortaya çıkan değerlendirmeler sonucunda öğretmenlere dağıtılan kılavuz kitapta yer alan bilgilere ek olarak öğretmenlerimize yardımcı olmak adına Teknoloji ve Tasarım Dersi Öğretim Programı'nın uygulanışına yönelik aşağıdaki açıklamalara ihtiyaç duyulmuştur.
GENEL AÇIKLAMALAR
1. Teknoloji Ve Tasarım Dersi Öğretim Programı bireysel beklenti, ilgi ve ihtiyaçlara göre
farklı tasarımların ortaya çıkmasını öngörmektedir. Dolayısıyla tasarımlar
gerçekleştirmek için yapılacak etkinliklerde kullanılacak materyaller bireysel farklılıklara
göre çeşitlenecek ve tek tip olmayacaktır.
2. Teknoloji ve tasarım dersinde hazır proje setleri, iş ve işlem yaprakları vb. nitelikte
araçlarının kullanılması; tekdüzeliği tetikleyecek, birbirinin kopyası veya benzeri ürünleri
ortaya çıkaracaktır. Öğrenciler, düşünmekten, yeni fikirler ortaya atmaktan, farklı bakış
açıları geliştirmekten ziyade kendilerine sunulan bilgi ve ürünlerin benzerlerini üretme
yoluna gidecekler ve sonuçta farklılık, orijinallik, yaratıcılık yerine çalışmalarda tek
düzelik ve kopyacılık hakîm olacaktır.
3. Teknoloji ve Tasarım Dersi Öğretim Programı Kılavuzu incelendiğinde öğrencilerin
etkinlikler için gerekli araç ve gereçlere, öğretmenlerin de patent, inovasyon, bilim
insanlarının biyografileri, tasarım ve buluş hikâyelerine yönelik yapacakları araştırma
sonuçlarını ve etkinliklerini zümre kararıyla öğretim programının akışına uygun olarak
kullanabileceklerine yönelik açıklamalara yer verilmiştir.
1
4. Teknoloji ve Tasarım Dersi Öğretim Programı'nın hedeflenen amaçlara ulaşması için
dersteki öğrenci sayısı 25'i geçmemelidir. Öğrenci sayısı 25'ten fazla olan sınıflar 20'yi
geçmeyen gruplara ayrılır. Gruplardaki öğrenci sayısı eşit olur. Bir başka ifade ile
öğrenci sayısı 25>'e kadar olan sınıflar 1; 26-40 arası 2, 41 ve üzeri sınıflar 3 gruba
ayrılır. Her gruptan bir öğretmen sorumlu olur ve yıl sonuna kadar aynı grupla programı
yürüterek öğretimi gerçekleştirir. Gruplardaki kız ve erkek öğrenci sayısı dağılımının eşit
olmasına dikkat edilir.www.mustafaeryigit.com hizmetidir.
5. Her okul programda belirlenen en az bir mekânı, "Teknoloji ve Tasarım İşliği" olarak
düzenler. İş eğitimi alanlarına yönelik bir veya birden fazla işliği olan okullar, var olan
bu mekânları, "Teknoloji ve Tasarım İşliği" olarak kabul edip kullanmaya devam eder.
İşliği olmayan okullar, kendi olanaklan gergevesinde ve ideal duruma yakın en az bir
mekânı, "Teknoloji ve Tasarım İşliği" olarak düzenler. Bu amaçla bilgi teknolojileri
sınıfları, çok amagh siniflar, kütüphaneler vb. mekânlar kullanılabilir. Düzenlemede
kılavuzda verilen açıklamalar dikkate alınır. İşlik içerisinde yer alan araç ve donanımlar,
okul yönetimi tarafından ilgili kurumlardan istek yapılarak veya yerel olanaklar
kullanılarak karşılanır.
6. Öğrenciler bireysel olarak yaptıkları etkinliklerini, ya§adiklan sureci, araştırmalarını vb.
çalışmalarını tasarım günlüklerine kaydeder. Etkinlik süresinde yaptıkları her türlü
işlemleri, sorgulamaları, araştırmaları vb. bilgileri duygu ve düşüncelerini tasarım
günlüğüne haftalık olarak yazarlar. Öğrenciler ayrıca etkinlik raporu hazırlamazlar.
Tasarım günlüğü içinde etkinliğe yönelik gerekli bilgilere yer verilir.
7. Tasarım günlükleri öğrencilerin; öz değerlendirme ve eleştirel düşüncesini ortaya
koyar. Karar verme ve gözden geçirme gibi beceriler kazanmalarını sağlar. Dil
becerilerini geliştirir. Tasarımlarının gerçekleştirilme sürecini yansıtır, bir sonraki
gali§malan igin geri bildirim sağlar. Sınıf ortamında farkına varılamayan olumlu ve
olumsuz yönlerinin gözlemlenmesine imkân verir. Bu nedenle öğrencilere günlük
yazmanın önemi anlatılmalı, bilinçli bir şekilde günlük tutmaları sağlanmalıdır.
8. Tasarım günlükleri, öğrencilerin öğrendiği temel konulardaki çalışmalarını özetlemek ve
kaydetmek amacıyla kullanılırlar. Öğrenciler teknoloji tasarım dersinde; tasarım
sürecinde yaptıkları her işlemi, yaşadıklarını, duygu ve düşüncelerini tasarım
günlüklerine yazarak ifade ederler. Bireysel çalışmalarda öğrenciler süreçte tuttuklar
günlükleri ders saatinde sınıfla paylaşırlar. Böylece kar§ila§tiklan guglukler veya
başarılarının farkına varırlar. Günlük tutmak öğrenciler için yazma becerilerini
geliştirmek ya da pratik yapmak için mükemmel bir yoldur. Bazı öğrenciler tasarım
günlüklerini haftalık olarak yazabilir. Bu durumdaki öğrencilerin günlükleri haftalık
2
2
kontrol edilmeli ve yapılan çalışmalarla ilgili paylaşımların bu günlükten yararlanılarak sunulması istenmelidir.
9. Öğretmenin not vereceği hususlar, öğrenciyi değerlendireceği ölçütler tasarım
günlüğünde yer almalıdır. Öğrenci günlüğünde bir haftalık çalışma sürecinde ne
yaptıysa onları belgelendirecek; sorgulayacak, eleştirecek, tespitte bulunacak,
beğenilerini söyleyecek, başka görüşlere başvuracak, resmedecek, fotoğraf ekleyecek
kısaca yaşadığı süreci anlatacaktır.
10. Öğrenciler her etkinlik için tasarım günlüğü düzenlemelidir. Günlük için kılavuz kitapta
verilen örnek formlar kullanılabilir veya öğrenci kendi formunu oluşturabilir. Öğrencilerin
günlüklerini düzenlemede bir defter tutmaları sonraki öğrenmelerine taban oluşturmada
ve kendi gelişimlerini izlemede daha yararlı ve kalıcı olacaktır. Öğrenci tarafından
hazırlanan günlükler ürün dosyasıyla birlikte öğretmen tarafından değerlendirilmeye
alınacaktır. Bu değerlendirmelerin sonucunda öğrenciler;
• Kendi gelişimlerini izleme ve değerlendirebilme fırsatına sahip olacak,
• Öğretmeniyle kendi performansına yönelik düşüncelerini paylaşarak iletişimini
artıracak,
• Kazandıkları bilgi, beceri ve deneyimi yazılı ve sözlü olarak ifade edebilecek,
• Karar verme ve problem çözme sürecini kendileri düzenleyerek denetleme becerisi
kazanacak,
• Sonraki öğrenmelerine yönelik bir taban oluşturacaklardır.
11. Öğrenciler yıl içinde her kuşak için değerlendirilmek üzere bir ürün dosyası hazırlar.
Kuşak içinde birden fazla ürün gerçekleştiren öğrenciler en iyi çalışmasını seçerek
değerlendirilmek üzere öğretmenine teslim eder.
12. Teknoloji ve tasarım dersi öğretmenleri dersin işlenişinde okulun laboratuvar,
kütüphane, bilgi teknolojileri sınıfı, görsel ve işitsel araçlar vb. öğretim olanaklarından;
yörenin ekonomik, sosyal, tarihî ve kültürel değerlerinden yapılacak planlamalar
doğrultusunda yararlanır. Okul dışında düzenlenecek gezi, gözlem ve araştırmaya
dayalı etkinlikler, her sınıf düzeyi için zümre öğretmenleri tarafından planlanır. Çevrede
teknolojik gelişmelerle ilgili kurum ve kuruluşlardaki temsilcilerin, bu alanda çalışan
uzmanların vb. sınıf veya okula davet edilmesi için gerekli planlamalar yapılır.
13. Öğrenciler etkinliklerini, öğretim ortamında oluşturulan teknoloji ve tasarım panosunda
sergilerler. İmkânlar dâhilinde her kuşağın sonunda ortaya çıkan çalışmalar
sergilenebilir.
O
14. Öğrencilerin yaptiklan gah§malar, öğretim yılı sonunda okul yönetimi, alan öğretmenleri ve veliler tarafından organize edilecek bir şenlikle tanıtılır. Bu şenliğe her öğrenci kendi seçeceği bir çalışmasıyla katılır. Okul yönetimi, teknoloji ve tasarım dersi öğretmenleri ve velilerin "Teknoloji Şenliği" etkinliklerine yardımcı olabilmeleri için gerekli düzenlemeleri yapar.
DÜZEN KUŞAĞI
Düzen kuşağı etkinliklerine yönelik kılavuz kitapta yer alan bilgilere ek olarak aşağıdaki açıklamalar verilmiştir:
1. Hazır birimlerin seçiminde sağlık ve güvenlik açısından uygunluk kontrol edilmelidir.
Farklı amaçlar için üretilen malzemelerin hazır birim olarak kabul edildiği
unutulmamalıdır. Örneğin; pipet, kibrit çöpü vb. malzemelerin üretim amaçlarının asla
düzen oluşturmak olmadığı hatırlanmalıdır.www.mustafaeryigit.com hizmetidir.
2. Düzen kuşağı etkinliklerinde öğrenciler başlangıçta hangi düzeni oluşturacağına karar
vermemelidir. Ortaya çıkacak düzen, arama ve deneme çalışmalarının sonucunda
kendiliğinden ortaya çıkmalıdır. Örneğin; Öğrenci çalışmasına takı, ağaç, çiçek, ev
eşyaları vb. yapacağım diyerek başlamamalı ve sonucu bunlara benzer ürünler olan
çalışmalar kabul edilmemelidir.
3. Düzen kuşağı etkinliklerinde ortaya çıkan düzenin bir hacmi olmalı ve dengede
durabilmeli, çoğalmaya imkân vermeli, tekrarlayan birimler açık ve anlaşılır olmalıdır.
Zemine yapıştırılarak çalışılmamalıdır. Düzene gitmede kullanılan geometrik biçim
orijinal formunu korumalı, şekil değişikliğine uğramamalıdır.
4. Öğrencilere birimlerin birleştirilmesinde yapıştırma ve geçme tekniklerini kullanmalar
için fırsat verilmelidir. Öğrenciler, düzene gitmede yaptıkları arama ve deneme
örneklerini tasarım günlüklerine aktarmalıdır.
5. Düzen kuşağı etkinliklerinin yalnızca kâğıt kesmek ve yapıştırmak olduğu
algılanmamalı, yaratıcı düşüncenin geliştirmesine, bireysel farklılıkların ve yaratıcılıkların
ifade edilmesine fırsat veren birer araç olduğu unutulmamalıdır.
4
4
KURGU KUŞAĞI
Kurgu kuşağı etkinliklerine yönelik kılavuz kitapta yer alan bilgilere ek olarak aşağıdaki açıklamalar verilmiştir:
1. Etkinliğin çıkış noktası öğrencilerin merak ve hayalleridir. Öğrencilere sorgulamalarla
merak ve hayallerinin temelindeki sorun fark ettirilmelidir. Kurgu kuşağı etkinliklerine
sorun ve ihtiyaçtan yola çıkılmamalıdır.
2. Ortaya çıkan çözüm önerileri günümüz teknolojisiyle nasıl yapılacağı endişesi
taşımamalıdır.
3. Sosyal olayların çözümüne yönelik istekte bulunan öğrencilere "Nasil...?" sorular
yöneltilerek sorunun kapsamını bireysel olarak çözebilecekleri noktaya taşıması
sağlanır.
4. Çözüm önerilerinin çizilerek ifade edilmesinde teknik resim kaygısı taşınmaz.
Öğrencilerin çözüm önerilerini başkalarının anlayabileceği şekilde yazarak ve çizerek
açıklamaları yeterli olarak kabul edilecektir.
5. Çözüm önerilerinin sınıf içinde paylaşılmasında demokratik bir ortam oluşturulmalıdır.
YAPIM KUŞAĞI
Yapım kuşağı etkinliklerine yönelik kılavuz kitapta yer alan bilgilere ek olarak aşağıdaki açıklamalar verilmiştir:
1. Öğrenciler 8. sınıfta gerçekleştireceği "Nasıl Tanıtalım?" etkinliğini "pazarlanabilir hâle
getirme" aşamasından başlatabilir. Bu amaçla önceki yıllarda Yapım kuşağında yaptığı
bir çalışmasını ya da herhangi bir ürünü kullanabilirler. İstekli öğrenciler "pazarlanabilir
hâle getirmek" için yeni bir ürün elde edebilirler. Öğrenciler bu konuda esnek
bırakılmalıdır. Tasarım sürecinde öğrenciler yakından takip edilmeli ve gerekli rehberlik
yapılmalıdır.
2. Yapım kuşağı etkinliğinin özünün; bir sorun veya ihtiyaca çözüm bulmak olduğu
unutulmamalıdır. Öğrenci gözlemlerine dayalı olarak tespit ettiği bir sorun veya ihtiyaca
çözüm bulma kaygısı taşımalıdır. Çalışmada ortaya ürünün kendisi, maketi veya modeli
çıkabilir.
5
5
Yapma aşamasında dışarıdaki imkânlardan yararlanılabilir. Yapım işleminde öğrencinin
yaptığı planlamalara sadık kalınmalı, tasarımı gerçekleştiren kişi verilen kararlara
müdahale etmemelidir. Tasarımdaki eksiklikler değerlendirme basamağında öğrenci
tarafından tespit edilmeli ve çözüm önerileri getirilmelidir.
4. Okulda işlik imkânları ile ortaya çıkan çalışma ile dışarıda yaptırılan çalışma
kıyaslanmaz. Üründe sergilenen işçiliğin niteliği değerlendirmeye etki etmemelidir.
Öğrencilerin tasarımın sürecindeki kişisel kararları, planlamaları, projelendirmeleri vb.
işlemler dikkate alınmalıdır.
5. Yapım kuşağında ortaya herhangi bir üründe çıkmayabilir. Bu durumda öğrenci dereceli
puanlama anahtarında yer verilen, tasarım sürecinin diğer aşamalarındaki
çalışmalarına ayrılan puanlara göre değerlendirilir. Bir başka ifade ile çalışmanın
tamamlanan boyutuyla öğrenci değerlendirilir.
6. Yapım kuşağı kazanımlarında geçen "araştırma" ifadesinden öğrencilerin kişisel bilgi,
beceri, deneyim ve gözlemlerine dayalı bir süreç anlaşılmalıdır. Farklı kaynaklardan
elde edilen bilgiler analiz ve sentez edilmelidir.
7. Öğrencilere inovasyon konusunda bilgi vermek amacıyla kılavuz ekinde verilen
bilgilerden yararlanılır. Ayrıca konu ile ilgili bilimsel kaynaklardan bilgi toplanabilir. Konu
uzmanları okula davet edilerek öğrencilerin inovasyon konusunda bilgilendirilmesi
sağlanır. Öğrencilere günlük hayatta kullandiklan e§yalara yönelik basit inovasyon
etkinlikleri yaptırılabilir. Bu amaçla zümre olarak kısa inovasyon etkinlikleri planlanabilir.
Öğrenciler var olan ürünlere yeni fonksiyonel özellikler katma konusunda
cesaretlendirilir.
8. "Bulunan Eşyaları Sahiplerine Ulaştıralım" etkinliği yerine zümre öğretmenlerince farkl
bir sorunun çözümüne yönelik etkinlik planlanabilir. Ayrıca programda önerilen tasarım
sürecinin yaşatıldığı aşamalardaki istenilen sorgulamaların genel ifadelerle açıklandığı,
etkinliğin sınıf içi akışında çevrenin ve sınıfın beklentileri doğrultusunda şekillenecek
farklı sorun ve ihtiyaçların çözümlenmesine fırsat verecek etkinlikler de planlanabilir.
Ancak bu etkinlikler Yapım kuşağında verilen ve öğrencilerin bireysel etkinliklerinde
kullanacakları tasarım sürecinin kavratılması amacıyla grup olarak gerçekleştirilmelidir.
9. Grup çalışması olarak verilen, kaybolan eşyaların sahiplerine ulaştırılabilmesi için
yapılacak çalışmada çözümün yalnızca kayıp eşya dolabı yapmak olmadığı, bir sorunun
birden çok çözümü olabileceği unutulmamalıdır. Aynı sonuna her grup farkh gozumler
bulup üzerinde çalışabilir. Ayrıca grup etkinliği için her gruba farklı sorunlar da verilebilir.
10. İsteyen öğrenciler Kurgu kuşağı etkinliğindeki çözüm önerisini Yapım kuşağında gerçekleştirebilirler. Ancak çalışmasını Yapım kuşağına özgü yeniden planlanması gerekmektedir.
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme ve de ğerlendirme, öğrenme-öğretme sürecinde öğrencilerin başarılarını saptamak, eksikliklerini belirlemek, öğrencinin süreç içerisindeki gelişimine ilişkin geri bildirim sağlamak amacıyla yapılır. Bu programda değerlendirme, öğrenme sürecine önem verir ve öğrencinin gelişimini izlemeyi amaçlar.
Değerlendirme yapılırken öğrencilerin;
• Problem çözme yeteneklerinin ne kadar geliştiği,
• Üst düzey düşünme becerilerinin ne kadar geliştiği,
• Üretim sürecinde ne kadar öz güvene sahip olduğu,
• Estetik görüşlerinin ne kadar geliştiği,
• Sosyal becerilerinin ne kadar geliştiği
göz önünde bulundurulur.
Performans Değerlendirme: Öğrencilerin bireysel farklılıklarını dikkate alarak onların bilgi ve becerilerini eyleme dönüştürmelerini, gerçek yaşama aktarmalarını sağlayacak durum ve ödevler aracılığıyla değerlendirme yapmak biçiminde tanımlanabilir. Performans değerlendirme gözlenebilen bir performans veya somut bir ürünle sonuçlanmaktadır.
Öğretmenler performans değerlendirmeyi, kompleks bilişsel öğrenmeyi gözlemlemek için kullanabileceği gibi akademik alanlardaki tutumları ve sosyal becerileri gözlemlemek için de kullanabilirler. Öğretmenler performans değerlendirmede oluşturacaklar durumlar/verecekleri görevler ile öğrencilerin yaptıkları analizleri, problem çözmelerini, verdikleri kararları, arkadaşları ile iş birliği içinde çalışmalarını, sözel sunumlarını ve bir ürünü oluşturmalarını doğrudan gözlemleyebilir ve onlara not verebilirler (Kubiszyn ve Borich, 2003).
Teknoloji ve tasarım dersi kapsamında öğrenci performansının değerlendirilmesi için kullanılması önerilen bazı araç ve yöntemleri şöyle sıralayabiliriz:
Öğrenci Ürün Dosyası (Portfolio): Kuşak süresince öğrencilerin çalışmalarını, harcadığı çabayı, ürünün tüm gelişim aşamalarını kanıtlarıyla gösteren bir dosyadır. Öğrencinin kuşak içi
7
etkinlikler sırasında yaptığı çalışmalarından beğendiği ve performansını yansıttığına inandıklarını seçmesi sonucunda oluşan öğrenci ürün dosyası, aynı zamanda hem öğretmen hem de öğrenci için bir değerlendirme aracıdır.
Öğrenci ürün dosyasının amacı nedir?
Ürün dosyaları birçok amaç için kullanılabilir. Bunlar (Airasian, 1994);
Öğrencilerin tipik performanslarının kaydedilmesi ile gelecek yıllarda öğretmenlere
veri sağlamak
Öğrencinin gelişimini kanıtlarla ve daha sağlıklı izlemek ■ Ailelere öğrencinin performansını göstermek için örnekler sağlamak ve aileyi
öğrencinin eğitimine katmak
Öğrencinin öz disiplin ve sorumluluk bilincini geliştirmek ve kendi kendini
değerlendirme becerisi kazandırmak
Bir konu alanında iyi bir performans oluştuğunda, öğrencileri bu performans
hakkındaki düşüncelerle teşvik etmek, güdülemek
Öğretim programında gelişmeye ihtiyaç olan alanları belirlemek
Öğrencileri değerlendirmek
Öğrencinin her kuşak için ayrı ayrı oluşturduğu, değerlendirmeye temel oluşturacak öğrenme kanitlan ogrenci ürün dosyasında toplanır. Bir kuşak içinde öğrenciler bir etkinlik yapmış iseler bunu ürün dosyalarına koyarlar. Eğer öğrenciler birden fazla bireysel etkinlik yapmış iseler en çok beğendikleri, sevdikleri çalışmalarını seçerek ürün dosyalarına koyarlar. Ancak bunu seçme gerekçelerini açıklarlar.
Öğrencilerin her kuşakta hazirladiklan gunlukler ve öz değerlendirme çalışmaları da ürün dosyalarına konulur. Etkinlik sürecinde etkinliği destekleyici diğer çalışmalar (araştırma, bulunan belgeler vb.) da ürün dosyasına konur.
Günlük: Öğrencinin öğrenme sürecinde yaptığı arama, araştırma, sorgulama, deneme, gözlem, öneri vb. çalışmalarını yazdığı, duygu ve düşüncelerini ifade ettiği yazılı belgelerdir. Öğrenciler, tasarım sürecinde yaptıkları her çalışmayı, yaşadıklarını, duygu ve düşüncelerini tasarım günlüklerine yazarak ifade ederler. Günlüklerle etkinlik sürecini bizlere yansıtırlar. Değerlendirmeye esas ölçütlerin varlığına delil oluştururlar.
Tasarım günlükleri öğrencilerin;
• Öz değerlendirme ve eleştirel düşüncesini ortaya koyar.
• Karar verme ve gözden geçirme gibi beceriler kazanmalarını sağlar.
• Tasarımlarının gerçekleştirilme sürecini yansıtır, bir sonraki gah§malan igin yön verir.
8
• Sınıf ortamında farkına varılamayan olumlu ve olumsuz yönlerinin gözlemlenmesine
imkân verir.
• Ulaşılan sonucun öğrenciye ait olduğunun ispatıdır.
• Öğrenciler etkinlik sürecinde kaydettikleri bireysel gelişimlerini gözlemlemelerini
sağlar.
• Ne bildikleri ve ne yapabildiklerinin farkına varılmasına yardım eder.
• Cali§tiklan §eylerle önceki öğrenmeleri arasında ilişki kurmasını sağlar.
• Bilgilerini özetler ve anlamasını sağlar, konular hakkında sorular oluşturmasına
yardım eder.
• Bildiklerini yansıtması için öğrenciye şans verir.
• Düşüncelerini organize etmesine yardım eder.
• Disiplinler arası eğitimi destekler.
• Dil becerilerini geliştirir.
Bireysel çalışmalarda öğrenciler süreçte tuttuklan gunlukleri ders saatinde sınıfla paylaşırlar. Böylece kar§ila§tiklan gugluklerin veya başarılarının farkına varırlar.
Tasarım Günlüğü Nasıl Olmalı?
Öğrenci bir haftalık çalışma sürecinde ne yaptıysa onları tasarım günlüklerinde belgelendirmelidir (sorgulamalı, eleştirmeli, tespitte bulunmalı, beğenilerini söylemeli, başka görüşlere başvurmalı, resmetmeli, fotoğraf eklemeli vb.).Kısaca yaşadığı süreci anlatmalıdır. Öğretmenler, öğrencilerinin yazdıkları hakkında önerilerde bulunmalı, yapıcı eleştiriler yazmalı, sorular sormalı ve mümkün oldukça cesaret vermelidir.
Günlük yazmada karşılaşılan en büyük problem, bazı öğrencilerin günlükleri, günlük olayları kaydetmenin basit bir şekli olarak kullanmalarıdır. Bu öğrenciler gerçek amaçtan uzaklaşarak rutin bir günlük yazmaya yönelirler. Öğretmenler öğrencileri kontrol ederek, yönlendirerek bu durumu önleyebilirler.
Gözlem: Teknoloji ve tasarım dersinde öğretmen öğrencilerin;
• Soru ve önerilere verdikleri cevapları,
• Grup çalışmalarına ve tartışmalarına katılımlarını,
• Öğretim sürecinde yapılan görevlere gösterdikleri tepkiyi gözlemler.
Öğrenci gözlem formları, öğrencilerin sınıf içi etkinliklerde ve üretime yönelik yapılan çalışmalarda sergiledikleri becerileri tutarlı, güvenilir, geçerli biçimde gözlemlemek amacıyla verilmiştir. Ayrıca öğrencilerin sınıf içi etkinliklerdeki performansınının değerlendirilmesinde de kullanılabilir.
9
9
Öğretmenler gözlem yaptıklarında;
• Ölçütleri koyarken bütün öğrenciler için aynı standartları kullanır.
• Her öğrenciyi birkaç kez gözlemler.
• Her öğrenciyi değişik durumlarda ve farkh gunlerde gözlemler.
• Her öğrenciyi değişik özellikler, beceriler ve davranışlara göre değerlendirir.
• Yapılan gözlem için yaptığı değerlendirmeleri, mümkün olduğu kadar gözlem anında
kaydeder.
Gözlemler, serbest biçimde yapılabileceği gibi gözlenecek ölçütlerin belirlendiği yapılandırılmış gözlem formlarıyla da yapılabilir. Gözlem formları ile gözlem yapmak, öğretmenin öğrencilerin sergilediği davrani§lan gozden kaçırmasını, unutmasını engellemek bakımından gözlemin geçerliliğine ve güvenirliliğine katkı sağlar. Etkinlikler için yapılandırılmış gözlem formları program kılavuzunda ve aşağıda verilmiştir.
Sözlü Sunum: Teknoloji ve tasarım dersinde öğrencilerin yapacaklan sozlu sunumların değerlendirilmesinde dereceli puanlama anahtarları ve öz değerlendirme ölçekleri kullanılır.
Görüşme (Mülakat): Teknoloji ve tasarım dersinde öğretmen öğrencilerin anlama düzeylerini değerlendirmek ve çalışmalarına farkh aginimlar sağlamak amacıyla görüşme yapar. Öğrencilerle yapılan görüşmede aşağıda örnek olarak verilen sorulardan yararlanır:
• Bir olayı (konuyu, yöntemi, fikri) değişik yolla açıklayabilir misin?
• Bu etkinliği tekrar yapsaydın aynı sonuçları bulur muydun?
• Bu etkinliği daha kolay yapmanın başka bir yolu var mı?
• Bu konuyla ilgili "gerçek yaşamından" bir örnek verebilir misin?
Öz Değerlendirme: Belli bir konuda bireyin kendi kendisini değerlendirmesidir. Öz değerlendirme öğrencilerin kendilerini keşfetmelerine, güçlü ve zayıf yönlerini tanımalarına yardımcı olur. Ömür boyu kendi performans ve gelişimlerini bağımsız olarak ve gerçekçi şekilde değerlendirmeye yönlendirir. Öğrencilerin bir sonraki adımı tanımlayabilmelerine, kendilerine olan güvenlerini artırmalarına, öğrenme ve değerlendirme sürecine aktif olarak katılmalarına olanak sağlar.
Öğretmen değerlendirme sürecinde öğrencileri dürüst ve açık olarak kendilerini ifade etmeleri konusunda cesaretlendirir. Öğrencilere bu değerlendirmenin, kendilerinin gelişimlerini izlemek ve eksikliklerini gidermek amacıyla yapıldığı açıklanır.
Bu tür değerlendirmelerin en önemli sınırlılığı yanlılığın varlığıdır. Başlangıçta kendini değerlendirme, öğrencilerin deneyimsizliği nedeniyle yanılgılara neden olabilir. Yine de öğrenciler daha fazla deneyim kazandıkça aldıkları kararlar daha doğru olacaktır.
10
Ölçütleri belirlenmiş, yapılandırılmış öz değerlendirme formları ile değerlendirmeler yapılabileceği gibi teknoloji ve tasarım dersinde proje geliştirme sürecinde açık uçlu sorularla da değerlendirme yapılabilir. Etkinlikler için kullanılacak öz değerlendirme form örnekleri program kılavuzunda verilmiştir.
Dereceli Puanlama Anahtarı (Rubric): Öğrencinin gerçekleştirdiği bir çalışmaya ilişkin performansını, belirlenen ölçütler bakımından yetersizden yetkine doğru belirleyen puanlama anahtarıdır. Herhangi bir çalışmanın puanlanması için geliştirilmiş ölçütleri içeren bir araçtır.
Amaçlarına Göre Dereceli Puanlama Anahtar
Dereceli puanlama anahtarı "Bütüncül" ve "Analitik" olarak iki grupta incelenebilir. Genel olarak belli bir yetenek, ögelerine ayrılmadan bir bütün olarak puanlanıyorsa bu holistik (bütüncül) puanlama olmaktadır (Haladyna, 1997). Bütüncül dereceli puanlama anahtarı, üründeki veya çalışmadaki nitelikler hakkında genişçe hükümlere dayanmaktadır (Moskal, 2000; 2003).
Analitik puanlama anahtarı, belli bir yeteneği ögelere ayırıp her öge için ayrı bir bütüncül anahtar geliştirmekle oluşturulmaktadır. Analitik anahtarın öğrencilerin eksiklerini tanımaları ve düzeltmeleri açısından faydalan goktur. Analitik puanlama anahtarları iyi tanımlanmış ve detayl anahtarlardır (Haladyna, 1997; Moskal, 2000).
Etkinlikler için kullanılacak dereceli puanlama anahtarları program kılavuzunda verilmiştir.
Değerlendirme Formlarının Kullanımı
Öğretmen, Teknoloji ve Tasarım dersinde öğrencileri "Ölçme ve Değerlendirme" başlığı altında verilen açıklamaları dikkate alarak değerlendirir.
Teknoloji ve Tasarım dersindeki kuşak içinde yaptığı çalışma sürecinde öğrenci başarısını belirlemek üzere "öğrenci ürün dosyası ve gözlem formları" kullanılır. Öğrencinin ürün dosyalarından alacağı puanlar ile sınıf içi etkinliklerdeki performansını yansıtan puanlar program kılavuzunda verilen öğretmen not çizelgesine işlenir. Öğrencinin sınıf içi etkinliklerdeki performansını puana dönüştürmek amacı ile "gözlem formları" kullanılabilir. Not çizelgesi yardımı ile aritmetik ortalamaya dönüştürülen puan, nota çevrilerek öğrenci başarısı belirlenir. Bir dönem için öğrencinin sınıf içi etkinliklerdeki performansını yansıtan en az bir puan verilir. Birden fazla sınıf içi etkinliklerdeki performansı puanı verilmiş ise bu puanların aritmetik ortalaması alınarak da öğretmen not çizelgesine işlenebilir.
11
Öz değerlendirme, sınıf içinde yapılan etkinlikler sonrasında yapılabileceği gibi öğrencilerin ürüne yönelik yaptiklan gah§malardan sonra da yapılabilir. Bu çalışmalar kar§ila§tiklan guglukleri, becerilerdeki üstün yönleri, planh gah§madaki eksik yönleri vb. açılardan öğrencinin kendisini değerlendirmesine fırsat verir. Her kuşakta üretime dönük faaliyetler, sınıf içinde anlamlı ve uğraştırıcı etkinliklerle yapıldığı için bu çalışmaların kullanılması önerilir. Öz değerlendirme ile amaç öğrenciye not vermek değil, öğrenciye geri bildirim vererek eksiklilerini gidermelerine katkı sağlamaktır. Grup değerlendirme formları da aynı amaçlarla etkinliğin niteliğine göre kullanılır.
Yıl sonu notunun belirlenmesinde öğrencinin 1. dönem "sınıf içi etkinliklerdeki performansı", "Düzen" ve "Kurgu" kuşağı ürün dosyası puanlan He topla nır ve üçünün aritmetik ortalaması 1. dönem notu olarak karneye işlenir. 2. dönemde ise, "sınıf içi etkinliklerdeki performansı" puanları ile "Yapım kuşağı ürün dosyası puanı" top lanır ve aritmetik ortalaması alınarak 2. dönem notu belirlenir. 1. dönem ve 2. dönem notlarının ortalaması ise yıl sonu notu olarak karneye işlenir.
Ölçme ve Değerlendirmede Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Öğretmenlerin ölçme ve değerlendirme yaparken aşağıdaki noktalara dikkat etmeleri daha geçerli ve güvenilir değerlendirme yapmalarına katkı sağlayacaktır:
1. Ölçme ve değerlendirme araçları ve değerlendirme ölçütlerinin programın temel
amaçlarına hizmet eder nitelikte olmalarına ve programda kazandırılması hedeflenen
becerileri kapsamasına dikkat edilmelidir.
2. Öğretim programında sunulan ölçme ve değerlendirme amaçlı formlar örnek olarak
sunulmuştur. Bu formların aynı şekilde kullanılması zorunlu değildir. Formlar ve
formlarda yer alan ölçütler, sınıf mevcudu, çevre ve sınıf imkânları, dersin işleniş
yöntemi, süre vb. faktörler göz önünde bulundurularak yeniden yapılandırılabilir. Zümre
kararı ile kullanılabilir. Form kullanma şartları uygun olmayan durumlarda açık uçlu
sorularla da değerlendirme yapılabilir.
3. Öğrencilerin performansına ilişkin değerlendirme sonuçları hakkında öğrencilere
değerlendirme sonrasında mümkün olduğunca kısa sürede geri bildirim verilmelidir.
4. Aşağıda örnek olarak verilen genel gözlem formu öğrencilerin sınıf içi etkinliklere
katılımlarını değerlendirmek amacıyla kullanılabilir. Verilen gözlem formu her kuşak için
kullanılabilir. Ancak öğretmenler isterlerse her kuşağa ilişkin özel ölçütler yazarak
12
gözlem formunu geliştirebilirler. Kılavuzda verilen gözlem formlan gozden geçirilerek verilen ölçütler sadeleştirilerek zümre kararı ile kullanılabilir.
5. Kılavuzda yer alan gözlem formlarındaki ölçütler etkinliğin yıllık plana göre akışını
yansıtmaktadır. Öğrenciler tarafından o etkinlikte gerçekleştirmesi beklenen tutum ve
davranışların listesi niteliğindedir. Bunun için etkinlik için ayrılan süre dikkate alındığında
gözlenmesi gereken ölçüt haftalık birkaç tane olacaktır. Bu da etkinliğin uyun hızda
ilerlemesini ve öğrencinin eksik kaldığı noktaları tespit etmenize imkân verecektir.
6. Öğretmenler ürün dosyasını değerlendirmek için yapılmış olan dereceli puanlama
anahtarlarındaki ölçütlerin (nitelikler) sayısını öğretmenler artırarak daha ayrıntıl
anahtarlar düzenleyebilirler. Böylece ölçütlerin tanımları daha kısaltılmış olur ve
değerlendirmede kolaylık sağlanmış olur. Ayrıca dereceli puanlama anahtarlarındaki
düzeylerin sayısı da 3'ten 4'e çıkarılabilir böylece daha güvenilir bir değerlendirme
yapılmış olur.
7. Öğrencilere etkinlik öncesi değerlendirmeye yönelik bilgi verilmeli, dereceli puanlama
anahtarları, gözlem formlan sinif içinde panoya asılmalı veya imkânlar dâhilinde
çoğaltılarak öğrencilere verilmelidir. Öğrenciden etkinlik sürecinde ne beklendiği
açıklanmalıdır.
8. "İlk Adım" etkinliği için gözlem formu kullanılmayabilir.
13
GÖZLEM FORMU /Hayallerim Çizgide Sakl (Alternatif)
Bu form, öğrencilerin sınıf içi etkinliklere katılımlarını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. Etkinlik sürecinde öğrencileri aşağıdaki ölçütlere göre gözlemleyerek, her bir ölçüte göre düzeylerine uygun olan puanı ilgili ölçütün altına yazınız. "Çok iyi:3, Orta düzeyde yeterli:2, Hiç yeterli deği l:1, Gözlenmedi:0". Ayrıca yapılan gözlemler sonucunda öğrencilerde gözlemlediğiniz eksiklikler var ise bunları gidermek için gerekli önlemleri alınız.
Öğretmenin yorumu (etkinliğin uygulanış sürecine yönelik) :
14
GENEL GÖZLEM FORMU (Alternatif)
Bu form, öğrencilerin sınıf içi etkinliklere katılımlarını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. Her kuşakta ders işleme sürecinde öğrencileri aşağıdaki ölçütlere göre gözlemleyerek, her bir ölçüte göre düzeylerine uygun olan puanı ilgili ölçütün altına yazınız. "Çok iyi:3, Orta düzeyde yeterli:2, Hiç yeterli değil:1, Gözlenmedi:0". Ayrıca yapılan gözlemler sonucunda öğrencilerde gözlemlediğiniz eksiklikler var ise bunları gidermek için gerekli önlemleri alınız.
Öğretmenin yorumu (Öğrencilerin başarı durumlarına yönelik) :
15
DERECELİ PUANLAMA ANAHTARI (ANALİTİK)
(Birimden Bütüne)
Ölçütler (Nitelikler) Geliştirilmeli (1) İyi (2) Mükemmel (3)
Kullanılacak Biçime Karar verme Kullanacağı biçim(ler)e karar vermiştir fakat nedenini açıklamamıştır. Kullanacağı biçim(ler)e karar vermiştir. Seçiminin nedenini yeterince açıklayamamıştır. Kullanacağı biçim(ler)e karar vermiştir. Seçiminin nedenini açık biçimde ortaya koymuştur.
Kullanılacak Birimin Belirlenmesi Kullanacağı çoğalabilir birime rast gele karar vermiştir. Kararının nedenini açıklayamamıştır. Kullanacağı çoğalabilir birime karar vermiş ancak yeterince deneme ve aramalar yapmamıştır. Kararının nedenini tam olarak açıklayamamıştır. Deneme ve aramalarla kullanacağı çoğalabilir birime karar vermiştir. Kararının nedenini açık biçimde ortaya koymuştur.
Düzen Oluşturma Biçimleri bir araya getirerek birimler oluşturmuştur. Birleştirme yöntemini uygulamıştır. Temel birimi elde etmemiştir. Temel birim olmaksızın bir düzen oluşturmuştur. Birleştirme yöntemini araştırmış, fakat birimine göre birleştirme yöntemi kullanmamıştır. Oluşturduğu birimin çoğalabilirliliğini test etmiştir. Birimlerini tekrarlayıp düzene ulaşmıştır. Birleştirme yöntemini araştırmış, birimine en uygun birleştirme yöntemini uygulamıştır. Oluşturduğu birimin çoğalabilirliğini test etmiştir. Birimlerini tekrarlayıp düzene ulaşmıştır.
Özgünlük Oluşturduğu düzen özgün değildir. Düzende tekrar, ahenk, bütünlük ve estetik değerler yeterince gözlenmiyor. Oluşturduğu düzende başkalarının çalışmalarının etkisi açıkça gözleniyor. Düzende tekrar, ahenk, bütünlük ve estetik değerlerinin varlığında bazı eksiklikler vardır. Oluşturduğu düzen diğerlerinin çalışmalarından farklı ve özgündür. Düzende tekrar, ahenk, bütünlük ve estetik vardır.
Düzeni Değerlendirme Etkinlik sürecinde yaşadıklarını kendini değerlendirerek eksik yönlerini ve yeterli yönlerini ifade etmiştir. Etkinlik sürecinde yaşadıklarını kendini değerlendirerek eksik yönlerini ve yeterli yönlerini ifade etmiştir. Etkinlik sürecinde yaşadıklarını kendini değerlendirerek eksik yönlerini ve yeterli yönlerini ifade etmiştir.
Düzeni Oluştururken Yaptıklarını ve Yaşadıkların Gunlugu He Paylaşma Birimden düzene ulaşma süreciyle ilgili günlük yazmaya yönelik bir günlük yazma teşebbüsünde bulunmuş fakat uygun değil. Birimden düzene ulaşma süreciyle ilgili günlük yazmıştır. Fakat düzeni oluşturma sürecini tam olarak tanıtmamıştır. Birimden düzene ulaşmada yaşadıklarını, duygularını, düşüncelerini detaylı olarak günlüğüne yazmıştır. Düzeni oluşturma sürecini tanıtmıştır.
En yüksel puan: 18
16
DERECELİ PUANLAMA ANAHTARI (ANALİTİK)
(Birimden Bütüne)
Nitelikler/ Ölçütler Geliştirilmeli (1) Orta (2) İyi (3) Çok iyi (4)
Kullanılacak Biçimlerin Belirlenmesi Geometrik biçimleri listelemiş. Geometrik biçimleri listelemiş, arama ve denemeler yaparak değişkenliği olan ve olmayan şekillerin farkına varmıştır. Geometrik biçimleri listelemiş, arama ve denemeler yaparak değişkenliği olan ve olmayan şekillerin farkına vararak kullanacağı şekle (kare, daire) karar vermiştir. Geometrik biçimleri listelemiş, denemeler sonucunda değişkenliği olan ve olmayan biçimleri ayırt ederek kullanacağı biçim / biçimleri belirlemiştir. Seçimin nedenini açık biçimde ortaya koymuştur.
Birimi Belirleme ve Düzen Oluşturma Biçim / biçimleri bir araya getirerek birim oluşturmak için denemeler yapmıştır. Birimle ilgili denemeler yaparak temel birimini oluşturmuştur. Bu süreçteki duygu ve düşüncelerini günlüğüne yazmıştır. Denemeler sonucunda temel birimine karar vermiş ve bu süreçteki duygu ve düşüncelerini günlüğüne yazmıştır. Temel birimini çoğaltma çalışmaları yapmıştır. Çoğalabilir bir birim elde etmiştir. Oluşturacağı düzene ilişkin uygun birleştirme yöntemine karar vermiş ve gerekçesini günlüğüne açıklamıştır. Belirlediği birim tekrarlarından bir düzen oluşturmuştur.www. mustafa eryigit.com hizmetidir.
Düzeni Değerlendirme Oluşturduğu düzende bireysel farklılığı yansıtmıştır. Oluşturduğu düzene bireysel farklılığını yansıtmıştır. Düzende ortaya çıkan teknolojik değerleri günlüğüne yazmıştır. Oluşturduğu düzende bireysel farklılığını yansıtmış, düzende ortaya çıkan estetik, görsel ve teknolojik değerlerin farkına vararak kendini değerlendirmiştir. Eksik yönlerini ifade etmiştir. Düzenine bireysel farklılığını yansıtmıştır. Oluşturduğu düzende ortaya çıkan estetik, görsel ve teknolojik değerlerin farkına varmış, bunlan agk bir şekilde günlüğüne kaydetmiştir. Eksik yönlerini ifade etmiş, çevresinin görüşlerini dikkate almıştır.
Düzeni Tanıtma ve Paylaşma Süreci Birimden düzene ulaşmada yaşadıklarını, duygularını, düşüncelerini arkadaşlarına anlatmada isteklidir. Birimden düzene ulaşmada yaşadıklarını, duygularını, düşüncelerini arkadaşları ile paylaşmış ve düzen oluşturma sürecini tanıtmıştır. Oluşturduğu düzende bireysel farklılığın yansıtmış, düzende ortaya çıkan estetik görsel ve teknolojik değerlerin farkına vararak kendini değerlendirmiştir. Eksik yönlerini ifade etmiştir. Düzen oluşturmada yaşadıklarını paylaşmada isteklidir. Düzen oluşturma sürecini tanıtmış. Tanıtımda kullandığı yöntem ve materyaller süreci yansıtır niteliktedir. Tanıtım çeşitli materyallerle zenginleştirilmiştir.
Hazırlayan: Kezban Genç (Teknoloji ve Tasarım Öğretmeni)
Dereceli Puanlama Anahtarının Kullanımına Yönelik Uygulama Örneği
Kuşağa yönelik etkinlik(lerin) bitiminde öğrencilerin teslim ettikleri ürün dosyasında; tuttukları tasarım günlüğü, öz değerlendirme örneği, ortaya çıkan çalışma (ürün) ve paylaşmak istediği ancak tasarım günlüğüne aktaramadığı diğer kanıtlar yer alacaktır.
Öğrencilerin ürün dosyaları dereceli puanlama anahtarına göre puanlanırken her öğrencinin "niteliklerden /ölçütlerden" aldıkları puanlan a§agidaki gibi bir listede toplayarak tek bir listede gösterilebilir. Bu listede öğrencinin dereceli puanlama anahtarındaki niteliklere göre aldığı puanların dağılımını görebilir ve toplam notunu yüzlük sisteme çevirebilirsiniz.
Örneğin; Ayşe'nin teslim ettiği ürün dosyasını puanlarken yukarıda verilen dereceli puanlama anahtarı kullanılacaksa, Ayşe'nin çalışmaları altı başlıktaki ölçütlere göre değerlendirilecektir. "Kullanılacak Biçime Karar Verme" ölçütünün derecesi tasarım günlüğünde paylaştığı sürece bakılarak "Kullanacağı biçim(ler)e karar vermiştir. Seçiminin nedenini açık biçimde ortaya koymuştur." Olarak tespit edilmişse bunun karşılığı 3 puan verilir ve çizelgeye işlenir. Diğer ölçütler benzer yöntemle ürün dosyasına bakılarak sorgulanır ve puanlanır. Sonuçta Ayşe'nin aldığı toplam 14 puan elde edilir. Yukarıdaki dereceli puanlama anahtarından bir öğrencinin alabileceği en yüksek puan 18 (6x3=18)'dir. Ayşe 14 puan almış ise yüzde olarak bunun karşılığı 78 olur.
ÖĞRENCİ ÜRÜN DOSYASINI DERECELİ PUANLAMA ANAHTARINA GÖRE DEĞERLENDİRME ÇİZELGESİ
"Geliştirilmeli (1), İyi (2), Mükemmel (3)"
|
